Spadkobiercy nabywają spadek w chwili jego otwarcia i z tą chwila powstaje pomiędzy nimi wspólność majątku spadowego. Wspólność ta powstaje z mocy prawa i dotyczy majątku spadkowego traktowanego jako całość, każdy spadkobierca ma udział w spadku.

Zgodnie z art. 1037 § 1 Kodeksu cywilnego dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek (art. 1038 § 1 k.c.).

Zgodnie z art. 686 Kodeksu Postępowania Cywilnego w postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

Tak więc dział spadku to nie tylko podział składników majątkowych pomiędzy spadkobierców. To również czas, aby podnieść dodatkowe roszczenia mające wpływ na wartość przypadającego udziału.

Przy dziale spadku można żądać np.

1. Zwrotu nakładów i wydatków na majątek spadkowy

Jeśli któryś ze spadkobierców przed działem spadku ponosił wydatki na nieruchomość spadkową, np. remontował dom, opłacał podatki, utrzymywał nieruchomość– może dochodzić zwrotu nakładów.

2. Rozliczenia posiadania rzeczy spadkowej

Jeżeli jeden ze spadkobierców samodzielnie korzystał z domu, mieszkania czy lokalu spadkowego (np. mieszkał tam bez zgody pozostałych, nie wpuszczał pozostałych spadkobierców do domu), to może być zobowiązany do wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z rzeczy wspólnej.

3. Rozliczenia pobranych pożytków i dochodów

Spadkobierca, który np. wynajmował lokal i pobierał czynsz lub użytkował gospodarstwo rolne przynoszące zysk, może być zobowiązany do rozliczenia się z uzyskanych korzyści.

4.  Zaliczenia darowizn i innych przysporzeń

Zgodnie z art. 1039 k.c., darowizny i zapisy windykacyjne dokonane za życia spadkodawcy na rzecz spadkobierców mogą być zaliczane na poczet udziału spadkowego.

➡ Przykład: jeżeli jedno z dzieci otrzymało od ojca za życia mieszkanie warte 300 000 zł, a po śmierci ojca wartość spadku wynosi 300 000 zł – może się okazać, że nie otrzyma nic więcej (jego „udział” został już zaspokojony za życia spadkodawcy).

5. Zaliczenie długów spadkowych

W sądowym dziale spadku sąd co do zasady nie bierze pod uwagę długów i nie dokonuje ich podziału. W toku działu spadku mogą zostać rozliczone pomiędzy spadkobiercami te długi spadkowe, które zostały zapłacone przez poszczególnych spadkobierców przed wydaniem postanowienia o dziale spadku.

Bardzo ważne : Sąd prowadzący postępowanie o dział spadku nie może z urzędu rozstrzygać o roszczeniach wynikających z art. 686 KPC. Orzekanie o tych roszczeniach jest fakultatywne, gdyż jest uzależnione od złożenia stosownego wniosku.